|
Vejetaryen diyet denildiğinde hayvansal gıdaların dahil olmadığı bir
beslenme şekli anlaşılır. Son zamanlarda bazı çevrelerde giderek popülarite
kazanan bu beslenme tarzını benimseyen kadınlar hamilelikleri süresince de
buna devam etmeyi isterler. Ancak vejetaryen beslenme şeklinin hamilelikteki
etkileri konusunda çeşitli görüşler vardır. Genel kanı bilinçli şekilde ve
uygun kombinasyonlar ile uygulandığında hamilelik açısından çok büyük bir
risk oluşturmayacağıdır.
Vejeteryanizm nedir?
İnsan biyolojik olarak etobur mu yoksa otobur mudur? sorusu vejetaryenler ve
karşıtları arasında sıkça tartışılan bir konudur. Biyolojik olarak insan
etoburlara pek benzememektedir, öte yandan modern sayılabilecek insanın
ortaya çıkışından beri diyetinde et ve hayvansal ürünlerin olduğu da
bilinmektedir. İnsan sindirim sistemi otoburlara da benzememektedir. Bu
nedenle insan omnivaröz yani hem etobur hem de otobur olarak kabul
edilmektedir. Aslında etobur olarak bilinen pek çok hayvanın da dönem dönem
bitkileri yediği bilinen bir gerçektir. Öte yandan otobur hayvanların
hayvansal gıda tükettiği pek görülmemiştir.
Vejetaryen sözcüğü ilk kez 1847 yılında İngiltere'de Joseph Brotherton
tarafından kullanılmıştır. Genel kanının aksine İngilizce'de sebze anlamına
gelen "vegetable" sözcüğünden gelmez. Vejetaryen sözcüğünün kökeni Latince
taze ve hayat dolu anlamına gelen "vegatus" sözcüğünden gelmektedir.
1847 yılından önce et yemeyen kişiler bilinen en eski vejetaryen olan antik
Yunan bilim adamı Pisagor'a ithafen Pisagorian olarak tanımlanmaktaydı.
Tanımlar
Vejetaryenlik içinde pek çok alt grubu barındıran bir tarzdır. Hayvansal
gıda yememe eğilimi ne kadar katı ise potansiyel sağlık riskleri de o derece
yüksektir.
 | Semi-vejetaryen:
Diyetinde hayvansal gıda olarak sadece balık, kümes hayvanları, yumurta
ve mandıra ürünleri bulunur.
| Lakto-ovo vejetaryen:
Sadece mandıra ürünleri ve yumurta bulunur.
| Lakto vejetaryen:
Sadece mandıra ürünleri bulunur
| Ovo vejetaryen:
Sadece yumurta bulunur.
| Vejan: (Katı vejeteryan)
Sadece bitkisel gıdalarla beslenir. Her türlü hayvansal gıda reddedilir.
| Pescetarian:
Sadece balık bulunur
| Frutarian:
Vejan ile aynıdır ancak sadece bitkilerin öldürülmesini gerektirmeyen
besinleri yer. Örneğin elma bitkiyi öldürmeden koparılabilir ama örneğin
havuç yenemez.
| | | | | | |
Neden vejetaryen olunur?
Bunun pek çok değişik nedeni vardır. En sık karşılaşılan neden basitçe
kişinin et sevmemesidir. Et yağlı ve sindirimi zor bir besin maddesidir.
Özellikle kırmızı etin sağlık açısından zararlı olabileceği bilinmektedir.
Bu nedenle bazı kişiler et yememeyi tercih ederler.
Vejetaryenliğin altında yatan temel neden ise filozofiktir. Başka bir
canlının hayatına son verme fikri vejetaryenlere korkunç gelmekte ve bu
nedenle başka bir canlının öldürülmesinden duydukları rahatsızlık nedeni ile
vejetaryen olmaktadırlar. Bunun en üç örneği frutarianizmdir.
Bir diğer neden ise dini inançlardır. Bu özellikle uzak doğu dinlerinde
belirgindir. Eski dönemlerde hayvanın sütü ile uzun süre büyük insan
popülasyonlarının beslenebilmesi ve kısa süreli beslenme sağlayan eti nedeni
ile bu kaynakların tükenmesi korkusu bu alışkanlığın temelidir.
Hamilelik ve vejetaryen diyet
Hamilelik enerji ve protein başta olmak üzere vücudun besin
gereksinimlerinin arttığı bir dönemdir. Hamilelikte vejetaryen beslenme
şeklinin hem olumlu hem de olumsuz etkileri vardır. En önemli olumlu etkisi
bu tür beslenme şeklinin yüksek oranda fiber (lif) içermesidir. Yüksek lif
kabızlık başta olmak üzere hamilelikte sık karşılaşılan bazı sindirim
sistemi sorunlarının daha hafif seyretmesini sağlar. Vejetaryen beslenme
şekli daha az kalori ve yağ içerdiği için kilo kontrolü daha kolay olur.
| Protein
Proteinler tüm organizmaların temel yapıtaşlarından biridir. Proteinler
amino asit adı verilen birimlerden oluşur. Doğada 20 tür aminoasit
vardır. Bunlardan bir kısmı vücutta üretilebilirken esansiyel amino
asitler adı verilen diğerleri üretilemez ve dışarıdan alınması gerekir.
Hayvansal proteinler tüm amino asitleri içerdikleri için "tam proteinler"
olarak adandırılırken bitkisel proteinler "tam olmayan" proteinlerdir.
Bunun tek istisnası soyadır. Ancak 2000 yılında yapılan bir araştırma
soya ağrılıklı vejetaryen beslenen kadınların erkek bebeklerinde
hipospadias adı verilen ve idrar yapılan deliğin penis ucunda değil de
yanlarda olduğu bir anomalinin 5 kat fazla görüldüğünü ortaya koymuştur.
Yeterli protein almak için et yemek şart değildir. Süt ve süt ürünleri
ile yumurta tüketilmesi gerekli olan proteinleri sağlar.
| Demir
Demir hamilelikte gereksinimi artan temel minerallerden biridir. Demirin
ana kaynağı et, balık ve kümes hayvanlarıdır. Bunun yanı sıra bazı
sebzeler de demir içerir ancak bunlarda bulunan demir fomunun emilimi
düşük olduğundan biyo yararlılığı son derece düşüktür.
| Kalsiyum
Hamilelikte kritik öneme sahip minerallerden bir diğeri de kalsiyumdur.
Bebeğin kemik ve diş gelişimi için gereklidir. Kalsiyum temel olarak süt
ve süt ürünlerinden alınır. Lakto ovo vejetaryenlerin hamilelikteki
kalsiyum alımı diyetlerinde et bulunduranlara yakındır.
| D Vitamini
Bu vitamin kalsiyumun emilimi için gereklidir. Vücutta güneş ışığı
yardımıyla üretilir. Pek çok süt ürünü D vitamini ile
zenginleştirilmiştir.
| Folik asit
Vejetaryen beslenme şeklinin hamilelikteki önemli yararlarından birisi de
yüksek oranda folik asit içermesidir. Folik asit bebeğin sinir sistemi
gelişimi açısından son derece önemlidir. Pek çok yeşil sebze yüksek
miktarlarda folik asit içerir.
| B12 vitamini
Bu vitamin hücre bölünmesi ve protein sentezi için gereklidir. Bitkilerde
bulunmaz sadece hayvanlarda vardır. Yumurta ve süt ile yeterli
miktarlarda alınabilir.
| Çinko
Çinko eksikliğinin doğumda komplikasyonlarının olasılığını arttırdığı
bilinmektedir. Yapılan bazı çalışmalarda vejetaryen hamilelerde çinko
düzeylerinin daha düşük olduğu gösterilmiştir. Bitkisel kökenli besin
maddelerinde de bulunmakla birlikte hayvansal gıdalardaki çinko daha
etkili şekilde emilmektedir. | | | | | | |
Sonuç olarak vejetaryenlik dikkatli planlandığı taktirde
hamile bir kadın ve bebeği için yüksek risk taşımaz. Ancak burada
vejetaryenliğin alt grupları oldukça önem kazanmaktadır. Organizmanın
sağlıklı işleyebilmesi için hayvansal kökenli besin maddelerine de gerek
vardır. Vejan ya da frutarian beslenme şekli insanlar için uygun olmadığı
gibi hamilelerin de kesinlikle kaçınması gereken bir alışkanlıktır. Lakto
ovo vejeteryanizm ya da semi vejeteryanizm beraberinde dışarıdan verilen
vitamin ve mineraller ile hamilelikte devam ettirilebilir. |
